آیا ChatGPT قاتل ویکی‌پدیاست؟ کاهش ۸ درصدی بازدید واقعی کاربران

در سال‌های اخیر، با پیشرفت فناوری‌های هوش مصنوعی و تغییر الگوهای جستجوی کاربران، ویکی‌پدیا شاهد کاهش قابل‌توجهی در تعداد بازدیدهای انسانی خود بوده است. بنیاد ویکی‌مدیا، سازمان غیرانتفاعی مسئول اداره این دانشنامه آنلاین، گزارش داده است که طی چند ماه گذشته، بازدیدهای انسانی از این پلتفرم در مقایسه با مدت مشابه در سال ۲۰۲۴، حدود ۸ درصد کاهش یافته است.

این کاهش نتیجه تغییر در رفتار کاربران در جستجوی اطلاعات است. به گزارش ایروتایم – irotime، موتورهای جستجو با بهره‌گیری از فناوری‌های هوش مصنوعی مولد، پاسخ‌های مستقیم و فوری به سوالات کاربران ارائه می‌دهند که اغلب از محتوای ویکی‌پدیا استخراج شده‌اند. این امر باعث شده است که کاربران کمتر به خود سایت ویکی‌پدیا مراجعه کنند.

چالش‌های پیش روی بنیاد ویکی‌مدیا

شناسایی دقیق بازدیدکنندگان

بنیاد ویکی‌مدیا اخیراً روش‌های خود را برای تفکیک بازدیدهای انسانی از ترافیک ربات‌ها بهبود بخشیده است. این اقدام پس از آن صورت گرفت که افزایش غیرعادی بازدیدها از برزیل، که عمدتاً توسط ربات‌ها ایجاد شده بود، شناسایی شد. این بازنگری به بنیاد کمک کرد تا درک دقیق‌تری از میزان واقعی بازدیدهای انسانی داشته باشد و سیاست‌های خود را برای محدود کردن دسترسی ربات‌های تجاری به داده‌های سایت تقویت کند.

تأثیر بر جامعه داوطلبان و منابع مالی

کاهش بازدیدهای انسانی می‌تواند پیامدهای منفی برای ویکی‌پدیا به همراه داشته باشد. جامعه داوطلبان، که مسئولیت نگارش و ویرایش محتوای این پلتفرم را بر عهده دارند، ممکن است با کاهش انگیزه مواجه شوند. همچنین، کاهش ترافیک می‌تواند به کاهش کمک‌های مالی فردی منجر شود که منبع اصلی تأمین بودجه این سازمان غیرانتفاعی است.

نقش هوش مصنوعی در کاهش بازدیدها

وابستگی مدل‌های زبانی به داده‌های ویکی‌پدیا

نکته قابل‌توجه این است که بسیاری از مدل‌های زبانی بزرگ (LLMs) از داده‌های ویکی‌پدیا برای آموزش استفاده می‌کنند. با این حال، این مدل‌ها با ارائه پاسخ‌های مستقیم در صفحات نتایج جستجو یا از طریق چت‌بات‌های هوش مصنوعی، به طور غیرمستقیم باعث کاهش بازدید از خود سایت می‌شوند. این موضوع پارادوکسیکال است، زیرا ویکی‌پدیا به عنوان یکی از منابع اصلی و قابل‌اعتماد این فناوری‌ها، خود از کاهش ترافیک رنج می‌برد.

تغییر رفتار کاربران جوان

علاوه بر موتورهای جستجو، پلتفرم‌های شبکه‌های اجتماعی مانند یوتیوب و تیک‌تاک نیز به منابع محبوبی برای جستجوی اطلاعات در میان کاربران جوان‌تر تبدیل شده‌اند. این تغییر رفتار، به‌ویژه در نسل‌های جدید، تأثیر بیشتری بر کاهش بازدیدهای ویکی‌پدیا داشته است.

اقدامات بنیاد ویکی‌مدیا برای مقابله با چالش‌ها

سیاست‌های جدید برای استفاده مسئولانه از محتوا

بنیاد ویکی‌مدیا در تلاش است تا با وضع سیاست‌های سخت‌گیرانه‌تر و ایجاد استانداردهای شفاف‌تر برای ارجاع به محتوا، استفاده مسئولانه از داده‌های خود را تضمین کند. این اقدامات به شرکت‌های فناوری، موتورهای جستجو و چت‌بات‌های هوش مصنوعی کمک می‌کند تا ضمن استفاده از محتوای ویکی‌پدیا، ترافیک بیشتری را به سمت این سایت هدایت کنند.

جذب مخاطبان جوان‌تر

برای جلب توجه نسل جوان، بنیاد در حال آزمایش روش‌های جدیدی برای حضور در پلتفرم‌هایی مانند یوتیوب، تیک‌تاک، رابلاکس و اینستاگرام است. این اقدامات شامل تولید ویدیوها، بازی‌های تعاملی و چت‌بات‌هایی است که محتوای دانشنامه را به شکلی جذاب‌تر ارائه می‌دهند.

پروژه‌های نوآورانه در حوزه هوش مصنوعی

بنیاد ویکی‌مدیا نه تنها مخالف هوش مصنوعی نیست، بلکه خود در این حوزه فعال است. به‌تازگی، پروژه‌ای به نام «ویکی‌دیتا امبدینگ» راه‌اندازی شده که حدود ۱۲۰ میلیون داده باز از ویکی‌دیتا را به فرمتی مناسب برای استفاده در مدل‌های زبانی تبدیل کرده است. هدف این پروژه، بهبود دقت پاسخ‌های هوش مصنوعی و ارائه داده‌های باکیفیت‌تر به این سیستم‌ها است.

آینده ویکی‌پدیا در عصر هوش مصنوعی

کاهش بازدیدهای انسانی چالشی جدی برای ویکی‌پدیا ایجاد کرده است، اما بنیاد ویکی‌مدیا با اتخاذ رویکردهای خلاقانه و همکاری با شرکت‌های فناوری، در تلاش است تا جایگاه خود را به عنوان منبعی معتبر و قابل‌اعتماد حفظ کند. این سازمان از شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی و شبکه‌های اجتماعی دعوت کرده است تا با هدایت ترافیک به سمت ویکی‌پدیا، به حفظ این منبع ارزشمند کمک کنند.

با توجه به نقش کلیدی ویکی‌پدیا در اکوسیستم اطلاعات دیجیتال، انتظار می‌رود که این اقدامات نه تنها به حفظ جامعه داوطلبان و منابع مالی کمک کند، بلکه به بهبود کیفیت اطلاعات ارائه‌شده توسط فناوری‌های هوش مصنوعی نیز منجر شود.