به عنوان یک کارشناس شبکههای اجتماعی که سالها روی رفتار کاربران ایرانی در پلتفرمهای دیجیتال، الگوهای مصرف محتوا و تأثیر سیاستهای فیلترینگ تحقیق کردهام، همیشه میگویم: «فیلترینگ در ایران دیگر یک ابزار کنترل نیست؛ بلکه یک پدیدهی اجتماعی شده که ۸۵ درصد کاربران را به سمت VPN سوق داده.» حالا دوباره بحث رفع فیلتر تلگرام و یوتیوب داغ شده – اما این بار با روایتهای کاملاً متضاد. به گزارش ایروتایم – irotime، اخبار ضدونقیض از منابع مختلف، فضای تصمیمگیری را پیچیدهتر از همیشه کرده است.
مرحله دوم رفع فیلترینگ: تلگرام و یوتیوب در نوبت؟
پس از بازگشایی موفق واتساپ و گوگلپلی در گام اول، حالا گمانهزنیها حول مرحله دوم رفع محدودیتها میچرخد. برخی رسانههای نزدیک به جریان اصولگرا از «آزادسازی قریبالوقوع» خبر میدهند و میگویند تلگرام و یوتیوب در اولویت هستند. روزنامه خراسان هم امروز (پنجشنبه ۸ آبان) به نقل از منبع مطلع نوشته:
«شورای عالی فضای مجازی در نظر دارد در مرحله دوم، تلگرام و احتمالاً یوتیوب را آزاد کند. اراده اولیه وجود دارد.»
اما در سوی دیگر، گزارشهای موازی از داخل ساختار تصمیمگیری، تصویر متفاوتی میدهند.
کمیته فیلترینگ: رأی منفی به رفع محدودیتها
بر اساس گزارش روزنامه شرق و پیگیریهای زومیت، در جلسه رسمی شنبه ۳ آبان، کمیته بررسی رفع فیلترینگ پیشنهاد بازگشایی تلگرام، یوتیوب و اینستاگرام را رد کرده است. این کمیته که زیر نظر مرکز ملی فضای مجازی فعالیت میکند، نقش فیلتر اولیه را در فرآیند تصمیمگیری دارد.
با این حال، شنیدههای معتبر نشان میدهد که در نهادهای موازی تصمیمگیر، موافقتهایی با رفع فیلتر برخی پلتفرمها حاصل شده – اما هنوز به مرحله نهایی نرسیده.
اختلاف ۱۸۰ درجهای در شورای عالی فضای مجازی
ستار هاشمی، وزیر ارتباطات، پیشتر صراحتاً گفته بود:
«اختلاف نظر در شورای عالی فضای مجازی گاهی تا ۱۸۰ درجه است. رسیدن به اجماع پیچیده و زمانبر است، اما دولت با جدیت آن را دنبال میکند.»
این شورا که ریاست آن با رئیسجمهور است، شامل نمایندگان نهادهای امنیتی، سران قوا و وزارتخانههاست. تصمیم نهایی اینجا گرفته میشود – اما اجماع، کلید اصلی است.
چرا فقط واتساپ و گوگلپلی باز شدند؟
- رفع فیلتر واتساپ با تهدید به استعفا از سوی رئیسجمهور همراه بود.
- پس از ۱۶ ماه از وعده پزشکیان برای «بازگرداندن پلتفرمهای اصلی»، فقط دو سرویس آزاد شدند.
- وزارت ارتباطات این را «گام اول» نامید و وعده گامهای بعدی داد – اما هنوز عملی نشده.
فیلترشکن: راهحل ۸۵ درصد کاربران ایرانی
آمار رسمی نشان میدهد:
| شاخص | میزان |
|---|---|
| کاربران فعال VPN | ۸۰–۸۵ درصد |
| ترافیک رمزگذاریشده غیررسمی | بخش عمده ترافیک اینترنت کشور |
| ریسک امنیتی (به گفته وزیر ارتباطات) | بالا – به دلیل نفوذپذیری و آلودگی |
کارشناسان میگویند:
«فیلترینگ دیگر دسترسی را محدود نکرده؛ فقط کاربران را به کانالهای ناامن سوق داده.»
ساختار تصمیمگیری: چندلایه و پیچیده
- کمیته بررسی رفع فیلترینگ → پیشنهاد اولیه + رأیگیری
- شورای عالی فضای مجازی → تصمیم نهایی با حضور همه نهادها
- رئیسجمهور → ریاست شورا، اما بدون قدرت یکجانبه
جلال رشیدی کوچی، نماینده سابق مجلس، در این باره گفته:
«برخی آقایان در شورا حتی اگر موافق باشند، سعی میکنند نه سیخ بسوزد نه کباب. هم این طرف را داشته باشند، هم آن طرف.»
جمعبندی: هفته آینده، نقطه عطف؟
- دولت چهاردهم اراده سیاسی برای رفع فیلتر دارد.
- کمیته فیلترینگ رأی منفی داده.
- شورای عالی درگیر اختلافات عمیق است.
- کاربران همچنان با VPN آنلاین هستند.
فایل رفع فیلتر تلگرام و یوتیوب دوباره روی میز است و به نام مرحله دوم شناخته میشود. اما تا اعلام رسمی، همه چیز در حد گمانهزنی است. اگر هفته آینده خبری نشد، یعنی قفل همچنان بسته است – و ۸۵ درصد جامعه با فیلترشکن به زندگی دیجیتالشان ادامه میدهند.
