شهر ایذه در استان خوزستان، یکی از گنجینههای تاریخی ایران، بار دیگر با کشف یک نگارکند عیلامی در کوههای الهک توجه باستانشناسان را به خود جلب کرده است. این اثر باستانی که به دوره عیلام قدیم بازمیگردد، یادگاری ارزشمند از تمدنی کهن است که اطلاعات ارزشمندی درباره فرهنگ و هنر این دوره ارائه میدهد. در این مقاله، جزئیات این کشف جدید، اهمیت آن و جایگاهش در تاریخ عیلامی بررسی میشود.
اهمیت نگارکندهای عیلامی
نگارکند چیست و چرا مهم است؟
نگارکندها یا نقشبرجستههای سنگی، از برجستهترین آثار بهجامانده از تمدن عیلام هستند که در مناطق کوهستانی خوزستان و فارس یافت میشوند. این آثار نهتنها از منظر هنری، بلکه بهعنوان اسنادی تاریخی از زندگی، آیینها و باورهای مردمان عیلامی ارزشمند هستند. نگارکندهای ایذه، بهویژه در محوطههای اشکفتسلمان، کولفرح، خونگاژدر و شهسوار، از معروفترین نمونههای این هنر باستانی به شمار میروند.
به گزارش ایروتایم – irotime، کشف نگارکندهای جدید میتواند به درک عمیقتر ما از این تمدن کمک کند و اطلاعات تازهای درباره سبک زندگی و فرهنگ عیلامیان ارائه دهد.
ویژگیهای نگارکند جدید
این نگارکند که در کوههای الهک ایذه کشف شده، شاهی را به تصویر میکشد که بر تختی نشسته و دست راست خود را به حالت نیایش بالا برده است. این اثر با ارتفاعی حدود ۲۵ سانتیمتر، به دلیل استفاده از سنگ کنگلومرا که مستعد فرسایش است، سالها از دید پنهان مانده بود. بااینحال، ویژگیهای آن با نگارکندهای مشابه در شهسوار و خونگاژدر همخوانی دارد و به دوره عیلام قدیم (حدود ۲۷۰۰ تا ۱۶۰۰ پیش از میلاد) تعلق دارد.
فرآیند کشف و بررسی نگارکند
تلاشهای باستانشناسان
بر اساس گزارشهای محلی، گروهی از باستانشناسان پایگاه میراثفرهنگی آیاپیر، شامل مهدی فرجی، ایوب سلطانی، فرزاد نجفی و حسین فیضی، برای بررسی صحت این کشف به منطقه اعزام شدند. این تیم پس از بررسیهای میدانی، موفق به شناسایی این اثر شد و مقدمات ثبت آن در فهرست آثار ملی ایران را فراهم کرد.
چالشهای حفظ و نگهداری
به دلیل جنس نامناسب سنگ کنگلومرا، این نگارکند دچار فرسایش قابلتوجهی شده است. این موضوع اهمیت حفاظت فوری از این اثر را دوچندان میکند. پایگاه میراثفرهنگی آیاپیر در تلاش است تا با مستندسازی دقیق و انتشار مقالههای تخصصی، اطلاعات بیشتری درباره این کشف به جامعه علمی ارائه دهد.
جایگاه ایذه در تاریخ عیلامی
ایذه به دلیل موقعیت جغرافیایی و نزدیکی به مناطق کوهستانی، از دیرباز میزبان آثار متعددی از تمدن عیلام بوده است. نگارکندهای این منطقه، از جمله آثار اشکفتسلمان و کولفرح، بهعنوان شاهکارهای هنری و تاریخی شناخته میشوند. کشف نگارکند جدید در کوههای الهک، بار دیگر بر غنای فرهنگی این منطقه تأکید میکند.
دیگر آثار عیلامی در ایذه
- اشکفتسلمان: مجموعهای از نقشبرجستهها که آیینهای مذهبی عیلامیان را به تصویر میکشد.
- کولفرح: محوطهای با نگارکندهایی که صحنههای پیروزی و آیینهای سلطنتی را نشان میدهند.
- خونگاژدر: شامل نقشبرجستههایی از شاهان عیلامی در حال نیایش یا جنگ.
- شهسوار: نگارکندهایی با شباهت به اثر جدید که شاهان نشسته بر تخت را به تصویر میکشند.
آینده پژوهشهای باستانی در ایذه
با توجه به احتمال وجود نگارکندهای دیگر در مناطق کمتر کاوششده ایذه، انتظار میرود که کاوشهای بیشتری در این منطقه انجام شود. این کشفیات میتوانند به تکمیل پازل تاریخ عیلام کمک کنند و اطلاعات جدیدی درباره این تمدن مرموز ارائه دهند.
پرسشهای متداول
- نگارکند عیلامی چیست؟
نگارکند یا نقشبرجسته، اثری هنری است که روی سنگ حکاکی شده و معمولاً صحنههای مذهبی، سلطنتی یا آیینی را به تصویر میکشد. - چرا نگارکند جدید ایذه مهم است؟
این اثر به دوره عیلام قدیم تعلق دارد و اطلاعات جدیدی درباره هنر و فرهنگ این تمدن ارائه میدهد. - آیا نگارکندهای ایذه در خطر تخریب هستند؟
بله، به دلیل جنس سنگ و شرایط محیطی، بسیاری از این آثار در معرض فرسایش قرار دارند. - چگونه میتوان از نگارکندهای عیلامی محافظت کرد؟
مستندسازی، ثبت در فهرست آثار ملی و اقدامات حفاظتی مانند ایجاد سایبان میتواند به حفظ این آثار کمک کند. - آیا بازدید از نگارکندهای ایذه ممکن است؟
بله، برخی از محوطههای باستانی ایذه مانند اشکفتسلمان برای بازدیدکنندگان باز هستند، اما بهتر است با هماهنگی پایگاه میراثفرهنگی اقدام کنید.
نتیجهگیری
کشف نگارکند عیلامی در کوههای الهک ایذه، گامی مهم در راستای شناخت بهتر تمدن عیلام است. این اثر که به دلیل فرسایش و جنس سنگ سالها ناشناخته مانده بود، اکنون بهعنوان بخشی از میراث فرهنگی ایران در حال ثبت و بررسی است. با ادامه کاوشها و حفاظت از این آثار، میتوان امیدوار بود که اسرار بیشتری از تاریخ کهن ایران آشکار شود.
