هدفون‌های ضد نویز را بیشتر برای شنیدن موسیقی در سفر، محل کار یا محیط‌های شلوغ می‌شناسیم. اما یک کارآزمایی بالینی تازه، کاربرد احتمالی دیگری را بررسی کرده است: آیا کم‌کردن صدای اتاق عمل می‌تواند احتمال تهوع و استفراغ پس از جراحی را پایین بیاورد؟
در این پژوهش، بیمارانی که هنگام جراحی کم‌تهاجمی زنان از هدفون‌های کاهنده صدا استفاده کردند، در ۴۸ ساعت پس از عمل کمتر از گروهی که هدفون نداشتند دچار تهوع یا استفراغ شدند. طبق گزارش انجمن متخصصان بیهوشی آمریکا، این عارضه در حدود ۳۵ درصد از گروه هدفون و ۵۲ درصد از گروه کنترل دیده شد؛ یعنی کاهش نسبی خطر حدود ۳۲ درصد بود.
این نتیجه امیدوارکننده است، اما معنایش این نیست که هدفون جای داروهای ضدتهوع یا مراقبت‌های پزشکی را می‌گیرد. همه افراد شرکت‌کننده داروهای پیشگیری استاندارد دریافت کردند و هدفون به‌عنوان مداخله‌ای اضافه بررسی شد. افزون بر این، پژوهش فقط روی گروه مشخصی از بیماران و یک نوع جراحی انجام شده است. بنابراین هنوز نمی‌توان گفت هدفون ضد نویز برای هر بیمار و هر عمل جراحی همین اثر را دارد.
پژوهش چگونه انجام شد؟
این کارآزمایی بالینی روی ۱۹۲ بزرگسال ۱۸ تا ۶۵ ساله انجام شد که قرار بود تحت جراحی کم‌تهاجمی زنان با بیهوشی عمومی قرار بگیرند. پژوهشگران شرکت‌کنندگان را به‌صورت تصادفی به دو گروه تقسیم کردند. گروه نخست از آغاز بیهوشی تا پایان جراحی هدفون‌های پوشاننده گوش با قابلیت کاهش صدا داشتند؛ گروه دوم بدون هدفون جراحی شدند.
نکته مهم این است که هدفون‌ها برای پخش موسیقی استفاده نشدند. هدف مطالعه کاهش صدای محیط اتاق عمل بود، نه سرگرم‌کردن بیمار یا ایجاد تجربه شنیداری دلخواه. همه بیماران نیز روش بیهوشی و داروهای پیشگیری از تهوع و استفراغ را طبق روال استاندارد دریافت کردند. بنابراین تفاوت اصلی مورد بررسی، استفاده یا عدم استفاده از وسیله کاهنده صدا بود.
بر اساس گزارش این انجمن، در ۴۸ ساعت پس از عمل، ۳۵٫۴ درصد از بیمارانی که هدفون داشتند دچار تهوع یا استفراغ شدند. این میزان در گروه بدون هدفون ۵۲٫۱ درصد بود. اختلاف دو گروه حدود ۱۶٫۷ واحد درصد است؛ به بیان ساده، در این مطالعه برای هر ۱۰۰ بیمار، حدود ۱۷ نفر کمتر در گروه هدفون این عارضه را تجربه کردند. عدد «کاهش ۳۲ درصدی» به کاهش نسبی خطر اشاره دارد، نه این‌که ۳۲ نفر از هر ۱۰۰ بیمار حتماً از تهوع نجات پیدا کنند.
گزارش همچنین می‌گوید شدت علائم در گروه هدفون در ۲۴ ساعت نخست کمتر بود و در این گروه افزایش عوارض جانبی گزارش نشد. با این حال، نبود عارضه در یک مطالعه محدود به این معنا نیست که استفاده از هدفون در شرایط مختلف جراحی برای همه افراد بی‌خطر یا مناسب است. تصمیم درباره هر وسیله‌ای که در اتاق عمل استفاده می‌شود با تیم درمان است.
تهوع و استفراغ پس از عمل چیست و چرا اهمیت دارد؟
تهوع و استفراغ پس از عمل که در متون پزشکی با کوتاه‌نوشت PONV شناخته می‌شود، از مشکلاتی است که بعضی بیماران پس از بیهوشی و جراحی تجربه می‌کنند. این علائم ممکن است در ساعات نخست پس از عمل یا در دوره بعدی نقاهت ظاهر شوند. شدت آن‌ها از احساس خفیف تهوع تا استفراغ‌های تکرارشونده متفاوت است.
این عارضه برای بسیاری از بیماران فقط یک ناراحتی کوتاه‌مدت نیست. تهوع می‌تواند خوردن و نوشیدن را دشوار کند، احساس ناخوشایند پس از جراحی را افزایش دهد و گاهی به دریافت داروهای بیشتر یا طولانی‌ترشدن مراقبت در اتاق ریکاوری منجر شود. استفراغ نیز ممکن است به از دست‌رفتن مایعات بدن و تأخیر در بازگشت به فعالیت‌های عادی بینجامد. گزارش پژوهشگران هم به این پیامدهای احتمالی اشاره می‌کند، هرچند مطالعه هدفون به‌طور مشخص برای اثبات کاهش همه این پیامدها طراحی نشده بود.
احتمال بروز تهوع و استفراغ پس از عمل برای همه افراد یکسان نیست. نوع جراحی، داروهای بیهوشی و مسکن‌ها، سابقه فردی و دیگر عوامل بالینی می‌توانند در خطر نقش داشته باشند. به همین دلیل، پیشگیری و درمان معمولاً بر اساس شرایط بیمار و ارزیابی تیم بیهوشی انجام می‌شود. هدفون در مطالعه جدید به‌عنوان گزینه‌ای برای افزودن به این مراقبت‌ها بررسی شد، نه جایگزین آن‌ها.
چرا کم‌کردن صدای اتاق عمل ممکن است اثر داشته باشد؟
اتاق عمل محیطی کاملاً ساکت نیست. صدای دستگاه‌ها، مکالمه‌های کاری و تجهیزات مختلف بخشی از محیط جراحی را تشکیل می‌دهد. در مطالعه گزارش‌شده، میانگین صدای اتاق عمل حدود ۶۶ دسی‌بل بود؛ سطحی که انجمن متخصصان بیهوشی آمریکا آن را بین صدای گفت‌وگوی معمول و جاروبرقی نزدیک توصیف کرده است. این صدا ممکن است برای فردی که بیدار است آزاردهنده باشد، اما پرسش پژوهشگران این بود که آیا در زمان بیهوشی هم کاهش صدای محیط می‌تواند بر بهبود پس از عمل اثر بگذارد یا نه.
یکی از فرضیه‌ها این است که بیهوشی عمومی آگاهی فرد از محیط را از بین می‌برد، اما لزوماً تمام پردازش‌های حسی مغز را خاموش نمی‌کند. اگر مغز یا بدن همچنان به بخشی از محرک‌های صوتی واکنش نشان دهد، کاهش صدا شاید بر پاسخ‌های فیزیولوژیک مرتبط با استرس اثر بگذارد. این پاسخ‌ها هم ممکن است به‌طور غیرمستقیم با برخی مسیرهای بدن که در تهوع و استفراغ نقش دارند ارتباط پیدا کنند.
اما این توضیح هنوز فرضیه است، نه سازوکاری که مطالعه ثابت کرده باشد. گزارش انجمن متخصصان بیهوشی آمریکا می‌گوید پژوهشگران مکانیسم اثر هدفون را مستقیماً بررسی نکرده‌اند. آن‌ها پیشنهاد کرده‌اند پژوهش‌های آینده میزان صدای دریافتی بیمار و واکنش مغز و بدن را اندازه‌گیری کند تا روشن شود آیا و چگونه صدا با تهوع پس از عمل ارتباط دارد. پس فعلاً نمی‌توان گفت صدای اتاق عمل علت قطعی تهوع بوده یا هدفون با مسیر مشخصی آن را درمان می‌کند.
این یافته درباره چه بیمارانی است؟
نتایج مربوط به بزرگسالانی است که در یک مرکز درمانی برای جراحی کم‌تهاجمی زنان تحت بیهوشی عمومی قرار گرفته بودند. نمی‌توان بدون بررسی بیشتر نتیجه را به جراحی‌های قلب، ارتوپدی، مغز و اعصاب، زایمان یا عمل‌های سرپایی دیگر تعمیم داد. شرایط هر جراحی، مدت آن، روش بیهوشی، داروهای تجویزشده و ویژگی‌های بیماران می‌تواند متفاوت باشد.
همچنین پژوهش روی بیمارانی انجام شد که داروهای پیشگیری از تهوع دریافت کردند. بنابراین داده‌ها درباره استفاده از هدفون در کنار مراقبت معمول هستند. این مطالعه نشان نمی‌دهد که بیمار می‌تواند با همراه‌بردن هدفون از داروهای تجویزشده صرف‌نظر کند یا از تیم بیهوشی بخواهد برنامه درمان را تغییر دهد.
برای رسیدن به نتیجه‌ای قابل‌تعمیم‌تر، پژوهش‌های بزرگ‌تر در مراکز درمانی مختلف و با گروه‌های متنوع‌تر از بیماران لازم است. چنین مطالعاتی می‌توانند نشان دهند آیا نتیجه در جراحی‌های دیگر هم تکرار می‌شود، چه بیمارانی بیشترین بهره را می‌برند و کدام نوع وسیله کاهنده صدا مناسب‌تر است.
آیا این یک درمان جایگزین برای داروهای ضدتهوع است؟
خیر. در این مطالعه همه بیماران داروهای استاندارد پیشگیری از تهوع و استفراغ دریافت کردند؛ پس یافته پژوهش به استفاده از هدفون در کنار مراقبت پزشکی مربوط است. این کارآزمایی به‌تنهایی نمی‌تواند ثابت کند که هدفون بدون دارو همان اثر را دارد، یا برای بیمارانی که در معرض خطر بالاتر هستند به‌تنهایی کافی است.
پیشگیری از تهوع پس از جراحی بر اساس شرایط بیمار و تصمیم متخصصان بیهوشی انجام می‌شود. پژوهشگران نیز در گزارش خود هدفون را به‌عنوان راهی احتمالی برای کمک به پیشگیری بررسی کرده‌اند، نه ابزاری برای جایگزینی دارو. اگر قرار است این روش در آینده وارد برنامه‌های درمانی شود، باید در مطالعات بیشتر ارزیابی شود و نحوه استفاده از آن در کنار مراقبت‌های استاندارد مشخص باشد.
برای همین، اگر در آستانه جراحی هستید، این خبر دلیلی برای تغییر داروها یا وسایل مورد استفاده در عمل نیست. درباره سابقه تهوع پس از بیهوشی، نگرانی از عوارض داروها یا هر وسیله‌ای که می‌خواهید همراه داشته باشید، باید پیش از عمل با جراح یا متخصص بیهوشی صحبت کنید.
آیا این اولین پژوهش درباره هدفون و بهبود پس از جراحی است؟
خیر. در سال‌های اخیر پژوهشگران به نقش کاهش صدا و موسیقی در محیط‌های درمانی توجه کرده‌اند. برخی کارآزمایی‌ها استفاده از هدفون یا گوش‌گیر را در ارتباط با درد، اضطراب یا میزان مصرف مسکن بررسی کرده‌اند. اما نتایج مربوط به هر پیامد را باید جداگانه تفسیر کرد: پژوهشی که کاهش درد را نشان می‌دهد، خودبه‌خود ثابت نمی‌کند که هدفون تهوع را هم کاهش می‌دهد.
برای نمونه، یک کارآزمایی تصادفی در جراحی لاپاراسکوپی نشان داد استفاده از هدفون‌های کاهنده صدا در زمان عمل با کاهش درد حرکتی پس از جراحی و مصرف کمتر داروهای شبه‌افیونی همراه بود. این مطالعه بر درد تمرکز داشت و نمی‌توان نتیجه آن را به‌عنوان شاهد قطعی برای کاهش تهوع به کار برد. (مطالعه تصادفی درباره درد پس از لاپاراسکوپی)
از طرف دیگر، در یک کارآزمایی تصادفی چندمرکزی درباره جراحی‌های بزرگ شکمی، تهوع و استفراغ پیامد ثانویه بود و اختلاف مشاهده‌شده میان گروه‌ها از نظر آماری معنادار نبود. این نتیجه به معنای اثبات بی‌اثر بودن هدفون برای همه جراحی‌ها نیست؛ اما یادآوری می‌کند که اثرها ممکن است بسته به نوع جراحی و جمعیت مورد مطالعه متفاوت باشند و برای نتیجه‌گیری کلی به شواهد بیشتری نیاز است. (مطالعه درباره کاهش صدا در جراحی شکمی)
محدودیت‌های پژوهش تازه
نخستین محدودیت، تمرکز پژوهش بر یک گروه مشخص از بیماران و یک نوع جراحی است. اندازه نمونه ۱۹۲ نفر برای بررسی اولیه قابل توجه است، اما برای اثبات اثر در همه انواع جراحی یا شناسایی عوارض کم‌شیوع کافی نیست. اگر نتیجه در مراکز دیگر و در گروه‌های متنوع‌تر تکرار شود، اعتماد به کاربرد گسترده‌تر آن افزایش پیدا می‌کند.
محدودیت دوم به نحوه گزارش فعلی برمی‌گردد. نتایج در نشست سالانه انجمن متخصصان بیهوشی آمریکا ارائه شده و گزارش این انجمن داده‌های اصلی را منتشر کرده است. برای قضاوت کامل درباره طراحی، تحلیل‌ها و جزئیات نتایج، انتشار مقاله پژوهشی کامل و بررسی آن در کنار مطالعات بعدی اهمیت دارد. پیش از این نیز طرح مطالعه در قالب پروتکل پژوهشی منتشر شده بود؛ در پروتکل، پژوهشگران برنامه بررسی تهوع و استفراغ تا ۴۸ ساعت پس از جراحی را توضیح داده بودند.
محدودیت سوم این است که سازوکار اثر هنوز روشن نیست. چون پژوهشگران میزان پردازش صدا در مغز یا مسیرهای استرس را به‌طور مستقیم نسنجیده‌اند، نمی‌توان گفت کاهش صدا دقیقاً از چه راهی با علائم کمتر همراه شده است. همچنین هدف مطالعه، پاسخ‌دادن به این پرسش نبود که کدام ویژگی هدفون، میزان کاهش صدا یا شیوه استفاده بیشترین اثر را دارد.
آیا بیماران باید هدفون خود را به اتاق عمل ببرند؟
نتایج مطالعه مجوزی برای استفاده خودسرانه از هدفون شخصی در اتاق عمل نیست. تجهیزات مورد استفاده و زمان قرارگرفتن آن‌ها روی سر بیمار باید با شرایط جراحی، نوع بیهوشی و مقررات بیمارستان هماهنگ باشد. ممکن است تیم درمان برای پایش، ارتباط با بیمار یا دسترسی به گوش و سر او محدودیت‌هایی داشته باشد.
در این پژوهش، هدفون‌ها بخشی از یک طرح بالینی بودند و با هماهنگی تیم درمان استفاده شدند. اگر فردی قرار است جراحی شود، بهتر است درباره نگرانی‌های خود از صدا یا تهوع پس از بیهوشی با متخصص بیهوشی گفت‌وگو کند و هر وسیله‌ای را فقط با تأیید تیم درمان به کار ببرد. کارهایی مانند توقف دارو، تغییر دوز یا جایگزین‌کردن وسیله شخصی با مراقبت استاندارد باید بر اساس نظر پزشک انجام شود.
پرسش‌های متداول
هدفون‌ها موسیقی پخش می‌کردند؟
خیر. در این پژوهش هدفون‌ها برای کاهش صدای محیط به کار رفتند و هدف اصلی پخش موسیقی نبود. بنابراین نتیجه را نباید به‌عنوان اثبات اثر موسیقی حین عمل تعبیر کرد.
میزان کاهش تهوع چقدر بود؟
در گزارش ارائه‌شده از پژوهش، تهوع یا استفراغ طی ۴۸ ساعت پس از عمل در ۳۵٫۴ درصد از گروه هدفون و ۵۲٫۱ درصد از گروه بدون هدفون دیده شد. اختلاف حدود ۱۶٫۷ واحد درصد است و کاهش نسبی خطر حدود ۳۲ درصد گزارش شده است.
آیا هدفون ضد نویز تهوع همه بیماران را کم می‌کند؟
چنین نتیجه‌ای از این مطالعه به دست نمی‌آید. پژوهش روی بزرگسالانی انجام شد که جراحی کم‌تهاجمی زنان داشتند و نتایج آن برای همه بیماران یا همه جراحی‌ها قابل تعمیم نیست.
آیا می‌توان داروی ضدتهوع را با هدفون جایگزین کرد؟
خیر. شرکت‌کنندگان پژوهش داروهای استاندارد پیشگیری را دریافت کردند. هدفون در این مطالعه روشی مکمل بود و جایگزین مراقبت یا داروی تجویزشده محسوب نمی‌شود.
آیا علت کاهش تهوع مشخص شده است؟
خیر. کاهش صدای محیط یکی از توضیح‌های احتمالی است، اما سازوکار اثر مستقیماً در مطالعه اندازه‌گیری نشده است. نقش صدا و واکنش مغز و بدن همچنان به پژوهش‌های بیشتر نیاز دارد.
جمع‌بندی
پژوهش تازه درباره هدفون ضد نویز در جراحی یک نتیجه جالب و امیدوارکننده ارائه می‌کند: در یک کارآزمایی روی بزرگسالانی که جراحی کم‌تهاجمی زنان داشتند، استفاده از هدفون کاهنده صدا با کاهش تهوع و استفراغ پس از عمل همراه بود. در این مطالعه همه بیماران مراقبت و داروهای استاندارد را دریافت کردند و هدفون نقش مداخله‌ای اضافه داشت.
بااین‌حال، یافته‌ها هنوز برای توصیه عمومی یا تغییر شیوه مراقبت از بیماران کافی نیستند. پژوهش تنها یک گروه مشخص را بررسی کرده، سازوکار اثر معلوم نیست و نتایج باید در مطالعات بیشتر تأیید شوند. بنابراین هدفون ضد نویز را فعلاً می‌توان ایده‌ای پژوهشی برای کمک احتمالی به بهبود پس از برخی جراحی‌ها دانست؛ نه درمانی اثبات‌شده یا جایگزینی برای داروهای ضدتهوع و تصمیم متخصص بیهوشی.
