هدفون‌ها برای گوش‌دادن به موسیقی، تماس تلفنی، پادکست و تماشای ویدئو همیشه در دسترس‌اند. همین دسترسی آسان باعث می‌شود بعضی افراد ساعت‌های طولانی از آن‌ها استفاده کنند؛ گاهی هم برای شنیدن صدا در خیابان، اتوبوس یا محیط شلوغ، حجم صدا را تا آخر بالا می‌برند. این عادت‌ها می‌توانند خطر آسیب شنوایی را افزایش دهند.
اما خود هدفون ذاتاً وسیله‌ای آسیب‌زا نیست. خطر اصلی زمانی بیشتر می‌شود که صدا بیش از حد بلند باشد، مدت زیادی ادامه پیدا کند یا بارها تکرار شود. سازمان جهانی بهداشت می‌گوید میزان صدا و مدت مواجهه هر دو در خطر کم‌شنوایی نقش دارند؛ برای نمونه، قرارگرفتن در معرض میانگین ۸۰ دسی‌بل تا ۴۰ ساعت در هفته در محدوده توصیه‌شده این سازمان است، اما در ۹۰ دسی‌بل این زمان به چهار ساعت در هفته کاهش می‌یابد. این اعداد راهنمایی کلی هستند و تضمین نمی‌کنند که یک میزان صدا برای همه افراد کاملاً بی‌خطر است.
چطور صدای بلند به شنوایی آسیب می‌زند؟
صدا با موج‌هایی وارد گوش می‌شود و در گوش داخلی به سیگنال‌هایی تبدیل می‌شود که مغز آن‌ها را می‌شنود. در گوش داخلی سلول‌های حسی ظریفی وجود دارند که در دریافت صدا نقش دارند. مواجهه با صدای بسیار بلند یا صدای بلند برای مدت طولانی می‌تواند به این ساختارها آسیب بزند.
برخلاف بعضی بافت‌های بدن، سلول‌های مویی حسی گوش انسان پس از آسیب‌دیدن دوباره رشد نمی‌کنند. به همین دلیل، کم‌شنوایی ناشی از صدا ممکن است ماندگار باشد. آسیب همیشه بلافاصله آشکار نمی‌شود؛ گاهی فرد ابتدا فقط احساس می‌کند صداها گرفته‌اند یا فهمیدن حرف دیگران، به‌خصوص در محیط شلوغ، سخت‌تر شده است. مؤسسه ملی ناشنوایی و دیگر اختلالات ارتباطی آمریکا (NIDCD)
درجه بلندی صدا با واحد «دسی‌بل» یا dB سنجیده می‌شود. میزان واقعی صدایی که به گوش می‌رسد به عوامل مختلفی وابسته است؛ از جمله نوع هدفون، بلندی صدای دستگاه، فایل صوتی، نحوه قرارگیری هدفون در گوش و صدای محیط. بنابراین درصد صدای گوشی به‌تنهایی معیار دقیقی برای همه دستگاه‌ها نیست.
آیا هدفون همیشه باعث کم‌شنوایی می‌شود؟
خیر. استفاده از هدفون در حجم صدای مناسب و برای مدت معقول، به‌خودی‌خود به معنای آسیب قطعی نیست. نگرانی اصلی مجموعه بلندی صدا و زمان گوش‌دادن است. صدای ۹۰ دسی‌بل برای مدتی طولانی با صدای آرام‌تر یکسان نیست؛ هرچه سطح صدا بالاتر برود، مدت مواجهه‌ای که خطر را افزایش می‌دهد کوتاه‌تر می‌شود.
طبق جدول سازمان جهانی بهداشت، زمان پیشنهادی مواجهه هفتگی در ۸۰ دسی‌بل تا ۴۰ ساعت است، اما در ۸۵ دسی‌بل به حدود ۱۲ ساعت و نیم و در ۹۰ دسی‌بل به چهار ساعت می‌رسد. این جدول برای درک رابطه میان بلندی صدا و زمان مفید است؛ قرار نیست هر فرد با اندازه‌گیری تقریبی صدا، درباره سلامت گوش خود تشخیص قطعی بدهد.
چه نشانه‌هایی را جدی بگیریم؟
آسیب شنوایی ممکن است به‌تدریج ایجاد شود و در ابتدا به‌سختی تشخیص داده شود. اگر بعد از گوش‌دادن به موسیقی با صدای بلند یا حضور در محیط پر سر و صدا نشانه‌هایی مانند موارد زیر را تجربه می‌کنید، بهتر است صدا را قطع کنید و وضعیت را زیر نظر بگیرید:
- زنگ‌زدن، سوت‌کشیدن یا وزوز گوش
- احساس گرفته یا خفه‌بودن صداها
- دشواری در فهم مکالمه، به‌خصوص در جمع یا محیط شلوغ
- نیاز به بلندکردن صدای تلویزیون یا تکرار حرف دیگران
- سخت‌تر شنیدن صداهای زیر، مثل زنگ تلفن یا صدای پرندگان
برخی نشانه‌ها ممکن است بعد از مدتی فروکش کنند؛ بااین‌حال، نباید ناپدیدشدن موقت وزوز یا گرفتگی گوش را دلیل قطعی بی‌خطر بودن صدا دانست. NIDCD گزارش می‌کند که افت شنوایی موقت پس از صدای بلند ممکن است طی ۱۶ تا ۴۸ ساعت بهتر شود، اما احتمال باقی‌ماندن آسیب طولانی‌مدت هم مطرح است.
اگر کم‌شنوایی ناگهانی در یک یا هر دو گوش دارید، منتظر نمانید تا خودبه‌خود برطرف شود. کم‌شنوایی ناگهانی می‌تواند علت‌های مختلفی داشته باشد و باید سریع توسط پزشک ارزیابی شود؛ NIDCD آن را وضعیت اورژانسی پزشکی می‌داند.
چه زمانی صدای هدفون بیش از حد بلند است؟
یک راهنمای ساده این است: اگر در محیط معمولی برای شنیدن صدای هدفون باید آن را تا نزدیک حداکثر ببرید، یا دیگر متوجه صداهای اطراف خود نمی‌شوید، بهتر است بلندی صدا و شرایط گوش‌دادن را تغییر دهید. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC) نیز می‌گوید اگر برای شنیده‌شدن حرفتان مجبورید فریاد بزنید، صدای محیط به‌اندازه‌ای بلند است که می‌تواند به شنوایی آسیب برساند.
سازمان جهانی بهداشت پیشنهاد می‌کند صدای دستگاه را در صورت امکان به حداکثر ۶۰ درصد توان آن محدود کنید و برای پایش دقیق‌تر، از قابلیت‌های سنجش صدای دستگاه یا برنامه‌های معتبر استفاده کنید. البته درصد ۶۰ یک قاعده ساده برای شروع است، نه عددی که روی همه گوشی‌ها و هدفون‌ها شدت صوت یکسانی ایجاد کند. اگر دستگاه شما قابلیت بررسی میزان مواجهه صوتی دارد، اطلاعات آن می‌تواند دید بهتری بدهد.
آیا هدفون نویزکنسلینگ خطر را کمتر می‌کند؟
هدفون نویزکنسلینگ می‌تواند صدای محیط را کمتر به گوش برساند و در نتیجه نیاز کاربر به بالا بردن صدای موسیقی کاهش پیدا کند. این ویژگی برای سفر، رفت‌وآمد یا محیط‌های شلوغ مفید است؛ به شرط آن‌که همچنان صدای محتوای در حال پخش را در سطح مناسب نگه دارید. WHO استفاده از هدفون‌های اندازه و فیت مناسب و نویزکنسلینگ را برای کم‌کردن نیاز به افزایش صدا پیشنهاد می‌کند.
بااین‌حال، نویزکنسلینگ فعال را نباید با محافظ شنوایی حرفه‌ای یکی دانست. CDC درباره محیط‌های کاری پرصدا هشدار می‌دهد که هدفون‌های نویزکنسلینگ، مگر آن‌که مشخصاً به‌عنوان محافظ شنوایی دارای درجه کاهش صدا معرفی شده باشند، جایگزین گوش‌گیر یا محافظ تأییدشده نیستند. اطلاعات CDC درباره محافظت از شنوایی
چطور با هدفون ایمن‌تر گوش کنیم؟
چند تغییر ساده می‌تواند میزان مواجهه با صدای بلند را کاهش دهد:
- صدا را پایین‌تر نگه دارید. برای شنیدن جزئیات موسیقی، صدای دستگاه را تا انتها بالا نبرید.
- در محیط شلوغ، صدا را جبران نکنید. اگر صدای اطراف بر موسیقی غلبه کرده، از هدفون مناسب‌تر یا قابلیت نویزکنسلینگ استفاده کنید، یا به محیط آرام‌تری بروید.
- به گوش‌ها استراحت بدهید. هر چند وقت یک‌بار هدفون را بردارید و در محیط آرام به گوش‌ها فرصت استراحت بدهید. ASHA، انجمن تخصصی شنوایی و گفتار آمریکا، پیشنهاد می‌کند هنگام استفاده از هدفون هر ساعت یک وقفه کوتاه در نظر گرفته شود.
- هشدارهای گوشی را نادیده نگیرید. بعضی گوشی‌ها و ساعت‌های هوشمند میزان مواجهه صوتی را می‌سنجند یا هنگام صدای بالا هشدار می‌دهند.
- در کنسرت و محیط‌های خیلی پرصدا، محافظ گوش به‌کار ببرید. پایین‌آوردن صدای هدفون در خانه کافی نیست؛ صدای محیط‌های بسیار بلند هم می‌تواند به گوش آسیب برساند.
- هدفون متناسب با گوش خود انتخاب کنید. اندازه مناسب کمک می‌کند صدا را بهتر بشنوید و برای جبران صدای نشت‌کرده، آن را بی‌دلیل بلند نکنید.
اگر فکر می‌کنید شنوایی‌تان آسیب دیده چه کنید؟
اگر پس از گوش‌دادن به صدای بلند، وزوز گوش یا دشواری شنیدن ادامه پیدا کرد، استفاده از هدفون را متوقف کنید و برای بررسی به پزشک یا متخصص شنوایی مراجعه کنید. برای تشخیص کم‌شنوایی، آزمون شنوایی لازم است؛ آزمون‌های ساده آنلاین یا قابلیت‌های گوشی جای معاینه و ارزیابی تخصصی را نمی‌گیرند.
اگر کاهش شنوایی ناگهانی است، به‌خصوص اگر یک‌طرفه باشد، سریع پیگیری پزشکی انجام دهید. درمان و ارزیابی به‌موقع ممکن است اهمیت داشته باشد و نباید این وضعیت را صرفاً به استفاده از هدفون یا گرفتگی گوش نسبت داد. NIDCD: کم‌شنوایی ناگهانی
پرسش‌های پرتکرار
روزی چند ساعت می‌توان با هدفون موسیقی گوش داد؟
یک عدد ثابت برای همه وجود ندارد؛ خطر به بلندی صدا و مدت مواجهه بستگی دارد. WHO برای نمونه، ۸۰ دسی‌بل را تا ۴۰ ساعت در هفته و ۹۰ دسی‌بل را تا چهار ساعت در هفته در چارچوب توصیه شنیدن ایمن مثال می‌زند. هرچه صدا بلندتر باشد، زمان مواجهه باید کمتر شود.
صدای ۶۰ درصد گوشی حتماً بی‌خطر است؟
نه لزوماً. توصیه «حداکثر ۶۰ درصد» یک راهنمای ساده است، اما شدت واقعی صدا میان دستگاه‌ها و هدفون‌های مختلف فرق می‌کند. پایش دسی‌بل یا میزان مواجهه، اگر دستگاه شما امکانش را داشته باشد، اطلاعات دقیق‌تری فراهم می‌کند.
اگر گوشم بعد از موسیقی وزوز کرد، یعنی کم‌شنوا شده‌ام؟
وزوز گوش می‌تواند بعد از صدای بلند موقتی باشد، اما به‌تنهایی تشخیص کم‌شنوایی نیست. اگر وزوز ادامه‌دار شد، مرتب تکرار شد یا با دشواری شنیدن همراه بود، برای ارزیابی شنوایی اقدام کنید.
جمع‌بندی
هدفون به‌خودی‌خود دشمن شنوایی نیست؛ صدای بیش از حد بلند و گوش‌دادن طولانی و تکراری عامل اصلی افزایش خطر است. صدای موسیقی را پایین نگه دارید، در محیط پر سر و صدا آن را تا حداکثر بالا نبرید و به گوش‌ها فرصت استراحت بدهید. وزوز ماندگار، گرفتگی صدا یا دشواری در فهم مکالمه را نادیده نگیرید و در صورت افت ناگهانی شنوایی، سریع به پزشک مراجعه کنید.
